Jak czytać etykiety na opakowaniach, czyli co naprawdę oznaczają „eko” hasła
Coraz więcej opakowań chwali się swoją ekologicznością. Zielone kolory, listki, słowa „eco”, „bio”, „przyjazny środowisku”. Część z tych informacji jest prawdziwa i wartościowa, część
to tylko chwyt marketingowy, a część znajduje się gdzieś pomiędzy, ponieważ jest prawdziwa, ale nie znaczy tego, co nam się wydaje. Dlatego warto wiedzieć jak to rozróżnić.
Przykład: karton po mleku bez warstwy aluminium
Producenci czasem podkreślają, że ich karton do mleka czy soku „nie zawiera aluminium”. Brzmi jak duży plus dla środowiska. W praktyce oznacza to, że taki karton jest łatwiejszy
do przetworzenia w procesie recyklingu, bo nie trzeba oddzielać metalu od papieru i plastiku. To rzeczywista zaleta, ale warto pamiętać, że taki karton nadal składa się z kilku warstw (papier, tworzywo sztuczne), więc „bez aluminium” nie znaczy „w pełni ekologiczny”
ani „łatwo się rozłoży w naturze”. To po prostu jedna konkretna, sprawdzalna cecha,
a nie ogólna gwarancja bycia „eko”.
Reklamówka z recyklingu, a reklamówka biodegradowalna
To jedna z częstszych pomyłek. Torba wykonana z materiału z recyklingu oznacza, że do jej produkcji użyto surowca odzyskanego z innych plastikowych produktów, zamiast tworzyć nowy plastik od zera. To dobre, ponieważ oszczędza surowce i energię. Nie ma to jednak przełożenia na to, co stanie się z torbą, gdy skończy się jej żywotność. Może ona leżeć w środowisku równie długo jak zwykła plastikowa torba.
Samo określenie „torba nadająca się do recyklingu” nie oznacza jeszcze, że rzeczywiście zostanie poddana recyklingowi — mówi jedynie o tym, że materiał, z którego ją wykonano, teoretycznie można przetworzyć ponownie. Czy faktycznie trafi do przetworzenia, zależy
od tego, czy trafi do właściwego kosza, czy lokalna instalacja komunalna w ogóle przyjmuje ten typ tworzywa.
Natomiast sformułowanie torba biodegradowalna oznacza, że materiał może zostać rozłożony przez mikroorganizmy. Kluczowy jest tu jednak czas i warunki. Wiele „biodegradowalnych” toreb rozkłada się dopiero w specjalnych warunkach przemysłowego kompostowania, czyli w odpowiedniej temperaturze i wilgotności, których zwykły kosz
na śmieci ani las nigdy nie zapewnią. W praktyce taka torba wyrzucona do zwykłych odpadów może zachowywać się właściwie tak samo jak zwykły plastik.
Termin kompostowalność to z kolei węższe i bardziej precyzyjne pojęcie
niż biodegradowalność. Odnosi się do materiału, który w określonych warunkach kompostowania rozkłada się w konkretnym czasie do nieszkodliwych substancji. W praktyce oznacza to jednak zazwyczaj konieczność skorzystania z kompostowni przemysłowej,
a nie przydomowego kompostownika.
Wniosek jest prosty: te cztery określenia (z recyklingu, do recyklingu, biodegradowalna, kompostowalna) opisują zupełnie różne rzeczy i żadne z nich automatycznie nie zawiera
w sobie pozostałych.
Kolejny przykład: kubek na kawę z „kompostowalną” pokrywką
Podobny mechanizm widać przy kubkach na kawę na wynos. Producent może napisać
na pokrywce „kompostowalna” i to często prawda, ale dotyczy wyłącznie samej pokrywki, zrobionej np. z bioplastiku (PLA), a nie całego kubka. Sam kubek zazwyczaj ma w środku cienką warstwę foliową, która sprawia, że nie da się go po prostu wrzucić do kompostu ani nawet w pełni do zwykłego recyklingu papieru, bo trzeba by tę warstwę oddzielić, co w praktyce dzieje się wyłącznie w wyspecjalizowanych zakładach przetwórczych. Do tego „kompostowalna” pokrywka z PLA rozłoży się tylko w przemysłowej kompostowni, a wrzucona do zwykłego kosza na odpady zmieszane będzie leżeć na wysypisku właściwie tak samo długo jak zwykły plastik, bo bez odpowiedniej temperatury i wilgotności proces rozkładu po prostu nie zajdzie. Efekt jest taki, że klient widzi jedno dobrze brzmiące słowo na opakowaniu i zakłada, że cały produkt jest bezpieczny dla środowiska, podczas gdy w rzeczywistości odnosi się ono jedynie do jednego elementu i to wyłącznie w ściśle określonych warunkach.
Kiedy pomyłka w nazwie kończy się pomyłką w koszu
Konsekwencje tych wszystkich pomyłek widać najlepiej w praktyce, przy zwykłej segregacji odpadów w domu. Skoro na opakowaniu widnieje słowo „biodegradowalne” albo „kompostowalne”, wiele osób odruchowo wrzuca taki produkt do kosza na BIO myśląc,
że rozłoży się tam tak samo jak resztki jedzenia. W rzeczywistości większość tego typu tworzyw nie nadaje się do domowego kompostownika ani do gminnego kosza na BIO, ponieważ potrzebują one warunków przemysłowej kompostowni. Co skutkuje tym, iż błędnie posegregowany odpad najczęściej i ostatecznie trafia do odpadów zmieszanych, bo sortownia nie jest w stanie go poprawnie rozpoznać i przetworzyć, a czasem wręcz zanieczyszcza cały strumień bioodpadów, przez co trudniej przetworzyć też te odpady, które trafiły tam prawidłowo. Podobnie bywa z „reklamówkami z recyklingu”, które część osób traktuje jak coś bardziej „eko” i wrzuca do BIO razem z folią spożywczą czy innymi materiałami, które nie powinny się tam znaleźć. Widać więc, że niezrozumienie tych pojęć to nie tylko kwestia teoretyczna, ale realnie wpływa na to, czy nasza segregacja w ogóle ma sens.
Skąd się biorą tak mylące hasła
Czasem to zwykłe uproszczenie językowe, jednakże należy mieć na uwadze fakt,
że producentowi zależy na krótkim, chwytliwym haśle na opakowaniu. Czasem jednak jest
to celowy zabieg, żeby produkt wyglądał na bardziej ekologiczny, niż jest w rzeczywistości. Takie działanie ma nawet swoją nazwę, greenwashing, czyli tworzenie wrażenia troski
o środowisko głównie dla efektu wizerunkowego, bez realnego pokrycia w faktach. Nie chodzi o to, żeby każdemu producentowi przypisywać złe intencje, ale żeby samemu umieć rozróżnić konkretną, sprawdzalną informację od ogólnikowego sloganu.
Greenwashing w tle
Warto pamiętać, że część z tych pomyłek nie bierze się wyłącznie z naszej niewiedzy, ale jest też efektem świadomie budowanego wrażenia przez producentów. Greenwashing polega właśnie na tym, żeby konsument sam, bez podpowiedzi, doszedł do bardziej korzystnego
dla marki wniosku niż ten, który wynika z faktów. Krótkie hasło „eko” czy „biodegradowalne” umieszczone bez żadnego kontekstu działa właśnie w ten sposób, bo to na kliencie zostaje ciężar sprawdzenia, co tak naprawdę się za nim kryje oraz w jakich warunkach jest prawdziwe.
Mały słowniczek eko pojęć
Eko / bio / naturalny – słowa niechronione prawnie, mogą znaczyć wszystko lub nic. Warto sprawdzić czy za hasłem stoi jakiś konkretny certyfikat.
Materiał z recyklingu – wykonany z surowców odzyskanych z innych produktów. Nie mówi nic o tym, co stanie się z produktem po użyciu.
Nadający się do recyklingu – teoretycznie możliwy do przetworzenia. W praktyce zależy
od lokalnej infrastruktury i poprawnej segregacji.
Biodegradowalny – rozkładany przez mikroorganizmy, zwykle tylko w konkretnych warunkach i określonym czasie, rzadko w warunkach domowych czy w naturze.
Kompostowalny – rozkłada się w warunkach kompostowania (najczęściej przemysłowego) do nieszkodliwych substancji, w określonym czasie.
Certyfikat środowiskowy – oznaczenie nadawane przez niezależną, zewnętrzną instytucję po spełnieniu konkretnych norm (np. FSC dla drewna i papieru, EU Ecolabel, Ecocert). Warto odróżniać je od prywatnych, wewnętrznych „znaczków” tworzonych przez samą firmę.
Ślad węglowy / ślad środowiskowy – łączny wpływ produktu na środowisko, od produkcji surowca, przez transport, po utylizację. Jedna dobra cecha (np. opakowanie) nie oznacza niskiego śladu całego produktu.
Jak czytać opakowanie w praktyce
Zanim uznamy produkt za „eko”, warto zadać sobie kilka pytań:
- Czego dokładnie dotyczy dane hasło: opakowania, samego produktu, czy całego procesu produkcji?
- Czy jest poparte konkretnym certyfikatem, czy to tylko słowo bez pokrycia?
- Czy podano warunki i czas (np. rozkładu), czy zdanie kończy się bez żadnego kontekstu?
Czytanie etykiet to nie jest wiedza zarezerwowana dla ekspertów, każdy może się tego nauczyć krok po kroku. To po prostu przydatna umiejętność, dzięki której łatwiej podejmować świadome decyzje zakupowe i lepiej rozumieć, co naprawdę kryje się za poszczególnymi hasłami na opakowaniu.
